Marka sana bir sözleşme gönderdi. Sekiz sayfa, küçük punto, yarısı senin dilinde değil. Okumadan imzalamak istemiyorsun ama avukata göndermek de bu iş için fazla geliyor.
Aşağıda üç madde var. Her biri için hangi kelimeyi arayacağın, ne görürsen sorun olduğu ve bunun yerine ne isteyeceğin yazıyor. En altta da markaya olduğu gibi gönderebileceğin üç hazır mesaj var.
Sözleşmeni telefonda PDF olarak açtıysan okuyucunun arama simgesine dokun. Bilgisayardaysan Ctrl+F, Mac kullanıyorsan Command+F. Aşağıdaki üç kelimeyi tek tek arat. Beş dakikada üçünü de bulursun.
Münhasırlık
Arayacağın kelime: münhasır.
Nerede: Genelde sözleşmenin ortalarında, kendi başlığı olan bir madde. Bazen "rekabet yasağı" ya da "özel işbirliği" başlığı altında da geçiyor.
Ne görürsen sorun var: Yasağın süresi kampanyanın süresinden uzunsa. Kampanya bir ay sürüyor ama yasak kampanya bittikten sonra aylarca ya da yıllarca devam ediyorsa, o kategori sana o süre boyunca kapanıyor. Bir de kapsama bak: "aynı veya benzer sektör" gibi geniş bir ifade, senin ne iş alabileceğini markanın yorumuna bırakıyor.
Bunun yerine ne iste: Yasağın süresi kampanya süresiyle sınırlansın, en fazla kampanya bitiminden sonra kısa bir süre eklensin. Kapsam da tek tek sayılsın: hangi ürün kategorisi, hangi marka türü. "Benzer sektör" ifadesi net bir listeyle değişsin.
Neden: Münhasırlık kendi başına kötü bir şey değil, marka bunu istemekte haklı. Sorun süresi ve kapsamı belirsiz bırakıldığında başlıyor.
İçerik hakları
Arayacağın kelime: süresiz. "Bedelsiz" ve "tüm mecralarda" kelimelerini de ayrıca arat.
Nerede: "Fikri mülkiyet", "içerik hakları" ya da "kullanım hakları" başlıklı maddede.
Ne görürsen sorun var: "Tüm mecralarda, süresiz ve bedelsiz olarak devreder" gibi bir cümle. Bunun anlamı şu: çektiğin video markanın oluyor, istediği yerde istediği kadar kullanıyor. Reklam olarak, açık hava panosunda, başka bir ülkede, yıllar sonra. Sen kendi yüzünün olduğu içeriği kullanamayabiliyorsun.
Bunun yerine ne iste: Kullanım hakkı sınırlansın. Üç şeyi tek tek yaz: hangi mecralarda kullanılacak, ne kadar süreyle, hangi ülkelerde. Kampanya dışında kullanılacaksa bunun ayrıca konuşulacağını ekle. Bir de kendi portfolyonda ve kendi hesaplarında içeriği kullanabilme hakkını mutlaka sakla.
Neden: Marka içeriği kullanmak için sözleşme yapıyor, bu normal. Ölçüsüz olan kısım sınırın hiç konulmaması.
Cezai şart
Arayacağın kelime: cezai.
Nerede: Sözleşmenin sonlarına doğru, imza bloğundan hemen önce. Bazen "fesih" maddesinin içine gömülü oluyor.
Ne görürsen sorun var: Sen vazgeçersen ya da yükümlülüğünü aksatırsan ödeyeceğin bir ceza yazıyor. Şimdi asıl bakacağın şey: aynı ceza marka vazgeçerse de yazıyor mu? Maddeyi okuduğunda sadece senin tarafını görüyorsan, o sözleşme tek yöne yazılmış demektir.
Bunun yerine ne iste: Ceza karşılıklı olsun. Marka haklı bir sebep olmadan vazgeçerse senin de bir hakkın doğsun. En azından o ana kadar yaptığın iş için ödeme ve ayırdığın takvim için makul bir karşılık. Bir de kendi cezanın üst sınırı, o işten alacağın bedelle sınırlansın.
Neden: Bir sözleşmenin dengeli olup olmadığını en hızlı gösteren yer burasıdır. Ceza tek taraflıysa sözleşmenin geri kalanı da muhtemelen tek taraflıdır. Bu soruyu sorman, karşı tarafa metni gerçekten okuduğunu gösterir. Ceza maddesinin tavanı ve imzaladıysan ne yapacağın için ayrı bir rehber var: Sözleşmedeki Ceza Maddesi.
Markaya ne yazacaksın
Maddeyi bulmak yarısı. Diğer yarısı istemek. Aşağıdaki üç mesajı olduğu gibi kopyalayıp markanın sana yazdığı yere gönderebilirsin.
Bu mesajlar kavga dili değil. Sözleşme değişikliği istemek pazarlığın normal bir parçası ve markaların hukuk tarafı bunu her gün yapıyor. Nazik ve net olman yeterli.
Merhaba, sözleşmeyi inceledim, işbirliği için heyecanlıyım. Münhasırlık maddesinde küçük bir düzenleme rica edeceğim. Yasağın süresi kampanya dönemiyle sınırlı olsun, kapsamı da hangi ürün kategorilerini içerdiği tek tek yazılacak şekilde netleşsin. Böylece iki taraf için de belirsizlik kalmaz. Uygunsa revize metni bekliyorum.
Bir de içerik hakları maddesi için bir notum var. Kullanım hakkının mecra, süre ve ülke bakımından tanımlanmasını rica ediyorum. Kampanya kapsamı dışında bir kullanım gerekirse ayrıca konuşabiliriz. Ayrıca ürettiğim içeriği kendi hesaplarımda ve portfolyomda kullanabilmem için sözleşmeye bir cümle eklenmesini istiyorum.
Son olarak cezai şart maddesine bakarken fark ettim, madde tek taraflı yazılmış. Karşılıklı hale getirilmesini rica ediyorum: haklı bir sebep olmaksızın işbirliğinden vazgeçilmesi hâlinde her iki taraf için de aynı sonuç doğsun. Benim tarafımdaki sorumluluğun da bu iş kapsamında alacağım bedelle sınırlanmasını istiyorum.
Üçünü birden mi göndersem? Evet, tek mesajda gönder. Üç ayrı mesaj üç ayrı pazarlık turu açıyor ve süreç uzuyor. Hepsini bir kerede iletmek daha profesyonel duruyor ve karşı taraf tek seferde hukuk ekibine iletiyor.
Hepsini kabul etmeyebilirler. Sorun değil. Üçünden ikisi düzelirse sözleşmen bugünkünden iyi olur.
Değişiklik istemek işbirliğini bozmaz
Çoğu içerik üreticisi bu maddeleri görüyor ama "istersem iş kaçar" diye susuyor. Gerçek şu: markaya gelen sözleşme metni markanın hukukçusundan çıkıyor, yani baştan tek tarafın gözüyle yazılıyor. Karşı taraf da metnin pazarlığa açık olduğunu biliyor.
İşi kaçıran şey değişiklik istemek değil, istemeyi geciktirmek. Sözleşme imzalandıktan sonra aynı maddeyi konuşmak çok daha zor.
Yukarıdaki üç madde herkeste aynı. Senin sözleşmende bunların dışında takıldığın bir cümle varsa ya da markanın verdiği cevap kafanı karıştırdıysa, o maddenin fotoğrafını at, ne olduğunu söyleyeyim. Sözleşmenin tamamının incelenmesini istersen kapsamı ve ücreti orada konuşuruz; kısa soru ücretsiz, inceleme ayrı bir iş.
Düzenli işbirliği yapıyorsan tek tek bakmak yerine kendi sözleşme şablonunu kurmak daha mantıklı: o zaman metni sen gönderiyorsun, sana gönderilenle uğraşmıyorsun.
Bu rehberdeki bilgiler ve örnek mesajlar genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut olaya ilişkin danışmanlık yerine geçmez. Her sözleşme kendi metni üzerinden değerlendirilmelidir.
This guide is for general information only and does not constitute legal advice. Reading it does not create an attorney-client relationship with Defensible Consultancy. Regulation in these areas changes quickly; seek advice on your specific situation before acting.