Kurucu Ortaklık Kontrolü: Yazılı Olmayan Boşluklar

Bu rehberde üç şey var. Önce sekiz soruyla kendi durumunuzu ölçersiniz. Sonra anlaşamadığınız günün kuralını yazmanın yollarını görürsünüz. En sonda da ortağınıza olduğu gibi gönderebileceğiniz bir mesaj bırakıyorum, çünkü bu işin en zor kısmı konuyu açmaktır.

Her birine dürüst cevap verin. Kaç tanesine "hayır" dediğiniz, boşluğun büyüklüğünü gösterir.

• Aranızda imzalanmış yazılı bir ortaklık ya da pay sahipleri sözleşmesi var mı?
• Biriniz ayrılmak isterse payının ne olacağı önceden yazılı mı?
• Paylarınız hak edişe bağlı mı, yani belirli bir süre çalışmaya bağlanmış mı?
• Anlaşamadığınız bir konuda kararı kimin vereceği belli mi?
• Şirketin banka hesabında belirli bir tutarın üzerindeki işlemler için çift imza kuralı yazılı mı?
• Ürün, kod, marka ve hesaplar şirket adına mı kayıtlı?
• Ortaklardan biri şirkete tam zamanlı emek vermeyi bırakırsa ne olacağı yazılı mı?
• Yeni bir ortak ya da yatırımcı girerse mevcut payların nasıl etkileneceği belli mi?

Ortaklık sözleşmesinin işi ortağınıza güvenmemek değildir. İşi, ikinizin de sakin olduğu bir günde, sakin olmadığınız günün kuralını yazmaktır.

Aşağıda beş mekanizma var. Hepsi her şirkete uymaz, şirketin durumuna göre genelde ikisi üçü seçilir.

Hak ediş. Paylar imza günü değil, zaman içinde hak edilir. Ortaklardan biri altı ay sonra ayrılırsa payların tamamını değil, o güne kadar hak ettiği kısmını alır. Kurucu ekipte neredeyse her zaman gerekir. Listede en çok eksik çıkan ve en pahalıya patlayan madde budur.

Ayrılma ve çıkarılma. Hangi hâllerde bir ortağın ayrılabileceği, hangi hâllerde çıkarılabileceği ve payının nasıl değerleneceği önceden yazılır. Ortaklardan birinin emek vermeyi bırakma ihtimali varsa gerekir. Yani her zaman.

Karar kilidinin çözümü. Eşit paylı şirketlerde belirli konularda kararı kimin vereceği ya da eşitlik hâlinde hangi usulün işleyeceği baştan belirlenir. Yüzde elli yüzde elli bölüşüldüyse mutlaka gerekir. Oranı değiştirmek tek başına yeterli olmaz, çünkü önemli kararlar zaten nitelikli çoğunluk ister.

Karşılıklı alım satım. Belirli olaylar gerçekleştiğinde bir tarafın diğerinin payını, önceden belirlenmiş bir yöntemle hesaplanan bedelle alabilmesi. Ayrılığın ihtimal dahilinde olduğu ve şirketin bir değerinin bulunduğu hâllerde gerekir.

Uyuşmazlık usulü. Uyuşmazlık çıktığında önce ne yapılacağı, kimin devreye gireceği ve ne kadar süre içinde sonuç alınacağı yazılır. Her sözleşmede gerekir. En ucuz ve en çok atlanan madde budur.

Bir uyarı: internette bu mekanizmaların şablonları dolaşıyor. Özellikle karşılıklı alım satım düzenlemeleri yanlış kurulduğunda ters etki yaratabiliyor. Bu maddeleri kopyalayıp yapıştırmayın.

Buraya kadar okuduysanız ne yapmanız gerektiğini biliyorsunuz. Asıl mesele şu: ortağınıza "gel bunu yazılı yapalım" demek, "sana güvenmiyorum" gibi duyulabiliyor. O yüzden çoğu kurucu konuyu hiç açmıyor ve iş kendiliğinden erteleniyor.

Çözüm, konuyu güven meselesi olmaktan çıkarıp ikinizi de koruyan bir iş maddesine çevirmek.

Bu mesaj neden böyle yazıldı:

• İlk cümle zamanlamayı gerekçe yapıyor. "Şu an her şey yolunda" demek, konuyu bir şikâyet olmaktan çıkarıyor.
• İkinci paragraf sorunu ortağa değil geleceğe bağlıyor. Kimse suçlanmıyor, sadece bilinmeyen bir gün tarif ediliyor.
• Üçüncü paragraf üç başlık sayıyor. "Ortaklık sözleşmesi yapalım" demek soyut ve korkutucu, üç başlık saymak ise oturup konuşulabilir bir gündem yaratıyor.
• Son paragraf meseleyi açıkça güven meselesi olmaktan çıkarıyor. Bu cümleyi silmeyin, mesajın en çok işe yarayan kısmı orası.

Bu konunun tuhaf bir tarafı var: aranız iyiyken konuşmak kolay ve ucuz, aranız bozulduğunda ise aynı konu pazarlık malzemesi oluyor.

Aranız iyiyken herkes makul bir kural yazmaya razı olur, çünkü kimse o kuralın hangi tarafına düşeceğini bilmez. Aranız bozulduğunda ise herkes kendi lehine olanı ister ve kimse imzalamaz.

Yani bu işin doğru zamanı, hiç ihtiyaç duymadığınız zamandır.

Bu rehber ve örnek mesaj genel bilgilendirme amaçlıdır, somut olaya ilişkin danışmanlık yerine geçmez. Her ortaklık kendi yapısı üzerinden değerlendirilmelidir.