Parasını ödediniz. Sahibi olmadınız. Ödeme hak devri değildir: devrin yazılı olması ve devredilen hakların tek tek sayılması gerekir.
Logo, web sitesi, video, kod, metin, tasarım. Birine yaptırdığınız her iş için aynı kural işler. Eserin sahibi onu meydana getiren kişidir, ödeme yapmış olmanız hakları size geçirmez.
Bu rehberde önce kendi durumunuzu üç soruyla ölçersiniz, sonra iki hazır metin alırsınız: biri geçmişte yaptırdığınız işler için, diğeri bundan sonrakiler için.
Üç soru
Birine yaptırdığınız işler hangileri? Logo ve kurumsal kimlik, web sitesi, yazılım ve kod, video ve fotoğraf, metin ve içerik, tasarım dosyaları. Hepsini bir kenara yazın.
Bu işler için imzalanmış yazılı bir sözleşme var mı?
Yoksa: bu en yaygın durumdur ve düzeltilebilir. Devir için yazılı bir belge gerekiyor ve bu belgeyi bugün de alabilirsiniz, işin üzerinden yıllar geçmiş olsa bile. Aşağıdaki birinci metin tam bunun için.
Sözleşmede devredilen haklar tek tek sayılmış mı?
Sadece "tüm haklar devredilmiştir" gibi genel bir cümle varsa: bu, sözleşmesi olanların çoğunun durumudur. Devir sözleşmesinde hangi hakların devredildiğinin tek tek gösterilmesi gerekir. Genel bir devir cümlesi bu şartı karşılamaz.
Haklar tek tek sayılmışsa temel şart karşılanmış demektir. Yine de üç şeye bakın: devir süre bakımından sınırlanmış mı, yer bakımından sınırlanmış mı, hangi mecraları kapsıyor.
Sözleşmede aranacak haklar
Sözleşmenizdeki fikri haklar maddesinde aşağıdakilerin adının açıkça geçmesi gerekir.
- İşleme. Eserin üzerinde değişiklik yapma, uyarlama, yeni bir formata çevirme.
- Çoğaltma. Kopya üretme, dijital ortamda kayıt ve yeniden üretim.
- Yayma. Eserin aslının veya kopyalarının dağıtımı, kiralanması, satışa sunulması.
- Temsil. Eserin doğrudan veya dolaylı olarak sunulması, gösterimi.
- Umuma iletim. İnternet dahil, işaret, ses ve görüntü nakline yarayan araçlarla erişime sunma.
Hakların adı yazılmış olsa bile üç sınır ayrıca yazılmalıdır: devir ne kadar süreyle geçerli, hangi ülkeleri kapsıyor ve hangi mecralarda kullanılabiliyor. Bunlar yazılmadığında kapsam sonradan tartışma konusu olur.
Geçmişte yaptırdığınız iş için
Bu metni, işi yapan kişiye olduğu gibi gönderebilirsiniz.
Merhaba, geçmişte bizim için hazırladığın işle ilgili küçük bir kayıt eksiğimizi kapatmak istiyorum. Aramızda o işin haklarının bize geçtiğini yazan bir belge yok. Muhasebe ve kurumsal kayıt tarafında bunun yazılı olması gerekiyormuş, sonradan sorun çıkmasın diye netleştirelim dedim. Senden ek bir iş istemiyorum, aşağıdaki metni onaylaman yeterli: "[Ad Soyad] olarak, [tarih] tarihinde [firma adı] için hazırladığım [işin tanımı] üzerindeki işleme, çoğaltma, yayma, temsil ve umuma iletim haklarını; süre, yer ve sayı bakımından sınırsız olarak, tüm mecraları kapsayacak biçimde [firma adı] adına devrettiğimi kabul ve beyan ederim. İşi kendi portfolyomda tanıtım amacıyla kullanabilirim." Uygunsa bu metni imzalayıp bana geri gönderebilir misin? Ya da e-postayla onaylaman da yeterli.
Bu mesaj neden böyle yazıldı:
- İlk paragraf konuyu bir güven meselesi olmaktan çıkarıp bir kayıt meselesine çeviriyor. "Sana güvenmiyorum" değil, "bizim eksiğimiz var" diyor.
- Metnin içindeki son cümle en önemlisi. Karşı tarafa portfolyo hakkını açıkça bırakıyorsunuz. Serbest çalışanların bu tip metinlere en büyük itirazı buradan gelir, o cümle itirazı baştan kapatır ve imza oranını ciddi biçimde yükseltir.
- E-posta onayı seçeneği de bilerek var. Islak imza istemek süreci haftalara yayar, e-posta onayı ise aynı gün sonuç verir.
Bundan sonraki işler için
Aşağıdaki maddeyi yeni sözleşmelerinize ekleyin. Serbest çalışan, ajans, geliştirici, tasarımcı, editör: hepsinde aynı madde işinizi görür.
FİKRİ HAKLARIN DEVRİ 1. Yüklenici, işbu Sözleşme kapsamında meydana getirdiği tüm eserler üzerindeki işleme, çoğaltma, yayma, temsil ve işaret, ses ve/veya görüntü nakline yarayan araçlarla umuma iletim haklarını; süre, yer ve sayı bakımından sınırsız olarak, tüm mecraları kapsayacak biçimde ve münhasıran Müşteri'ye devreder. 2. Devir, eserin teslimi ile hüküm ifade eder. Sözleşme bedeli, bu devrin karşılığını da kapsar. 3. Yüklenici, teslim ettiği eserin kaynak ve çalışma dosyalarını Müşteri'ye teslim eder. 4. Yüklenici, eseri yalnızca kendi tanıtım portfolyosunda kullanabilir. Bu kullanım birinci fıkradaki devri etkilemez.
Birinci fıkra hakları tek tek sayıyor ve üç sınırı da yazıyor. Genel bir devir cümlesinin karşılamadığı şart tam olarak burada karşılanıyor.
İkinci fıkra bedelin devri de kapsadığını söylüyor. Bu cümle olmadığında karşı taraf sonradan devir için ayrı bir bedel talep edebiliyor.
Üçüncü fıkra kaynak dosyaları istiyor. En sık atlanan yer burasıdır: hakları devraldınız ama çalışma dosyası elinizde olmadığı için işi kimseye devam ettiremiyorsanız devir pratikte yarım kalmış demektir.
Yukarıdaki iki metin standart durumlar için yazıldı. Sizin tarafınızda muhtemelen birden fazla iş, birden fazla kişi ve birkaç yıllık bir geçmiş var. Hangi işin devrinin alınması gerektiği, hangisinin zaten çalıştığı ve kiminle hangi sırayla konuşulacağı ayrı bir çalışma. Ne yaptırdığınızı yazın, hangilerinde eksik olduğunu çıkaralım.
Bu rehber ve örnek metinler genel bilgilendirme amaçlıdır, somut olaya ilişkin danışmanlık yerine geçmez. Metinlerin kendi işinize ve mevcut sözleşmelerinize uyarlanması gerekir.
This guide is for general information only and does not constitute legal advice. Reading it does not create an attorney-client relationship with Defensible Consultancy. Regulation in these areas changes quickly; seek advice on your specific situation before acting.